Belge Yönetimi Bakış Açısıyla Yapay Zekâ Etik İlkeleri

Günümüzde sıklıkla tartıştığımız hususlardan biri de yapay zekânın kullanımı üzerine. Yapay zekânın, insanlığın felaketi olacağını iddia eden görüşlerin yanı sıra, insan aklının üzerine çıkamayacağını öne süren yaklaşımlar da mevcut. Bu yaklaşımlar, yapay zekânın nasıl ve ne amaçla kullanılacağına dair etik ilkelerin hazırlanması ve yapılacak çalışmaların bu ilkelerin yönlendirmesi ışığında gerçekleşmesini öneriyor. Ancak, şeffaf bir yapay zekâ kullanımının insanlığın yararına olduğu dile getiriliyor. Bu konuda daha fazla bilgi için Oxford Üniversitesinden Prof. Dr. Luciana Floridi’nin çalışmalarını takip etmenizi öneririm.

Anlaşıldığı kadarıyla, yapay zekâ çalışmaları, arşivcilik ve belge yönetimini de oldukça etkileyecek. Ecnebi memleketlerin devlet arşivlerinde bu konuda ciddi çalışmalar yapıldığını görüyoruz. Darısı bizim de başımıza diyelim. Bu yazıda ise Avrupa Birliği tarafından desteklenen Digital Catapult Machine Intelligence Garage’nin yapay zekânın kullanımında etik ilkelere (https://www.migarage.ai/ethics-framework/) ilişkin yaklaşımından güvenilir olmak ilkesini belge yönetimi disiplini açısından incelemeye çalışacağız. Öncesinde önerilen 7 etik ilkeyi şu şekilde ifade edelim:

  1. Amaç ve hedeflerin açık bir şekilde tayini
  2. Risk yönetimi
  3. Veri sorumluluğu
  4. Güvenilir olmak
  5. Farklılık, eşitlik ve kapsamlı olmak
  6. Açıklık ve anlaşılabilirlik
  7. Faaliyetlerin devamlılığı için kurumsal süreçlerin etkinliği

Güvenilirliği, yapay zekânın önemli unsurlarından biri olarak değerlendirdiğimizden güvenilir olmak ilkesini belge yönetimi disiplini çerçevesinde incelemeyi uygun gördük. Belge yönetiminde güvenilirliği, özgünlük, bütünlük ve gerçeklik kavramları çerçevesinde ifade ederiz. Bir belgenin öz nitelikleri üretildiği gibiyse, mahiyeti herhangi bir yetkisiz değişime uğramadıysa ve belgedeki kişi ile faaliyet uyumluysa o belgenin güvenilirliğinden bahsedebiliriz. Bununla birlikte, belgenin erişilebilir ve anlaşılabilir olmasını da gereklilikler arasında kabul ederiz.

Yapay zekâdaki etik ilkelerden biri olan güvenilir olmak ilkesini incelediğimizde de geliştirilen ürün ya da hizmetin anlaşılabilir, amacına uygun, muteber ve ciddi bir nitelik içermesi gerektiğini anlıyoruz. Geliştiricilerin ürün/hizmetin amacını açık bir şekilde tarif etmesi, sistem bütünlüğünün korunması için gerekli önlemlerin alınması, gerektiğinde alanında uzman kişilere danışılması ve sürekli denetimin hâkim kılınması önerilmekte.

Bu aşamalar kurumlarda güvenilir bir belge yönetimi sistemi oluştururken de izlediğimiz adımlar arasında. Kurumun stratejik planına bakar, gerçekleştirmek istediği hedefleri anlar ve bu doğrultuda yürütülen fonksiyonları inceleriz. Fonksiyon ve faaliyet analizi sonucunda belgelerin hangi aşamada üretilmesi gerektiğine karar verir, belgelerden hareketle kurumun hedeflerinin ne ölçüde gerçekleştirildiğinin tespit edilmesini mümkün kılan bir sistem oluşturmak için çalışırız. Kurumda oluşan belgelerin bütünlüğünün korunması için hem belge yönetimi ve arşivcilik disiplini hem de bilgi teknolojilerinin mümkün kıldığı önlemleri uygularız. Kurumdaki belge yönetimi sorumlusunu ehil kişilerden seçeriz ve gerektiğinde akademiye danışırız. Log kayıtları, denetim günlükleri gibi araçlarla sürekli denetimi hâkim kılarız.

Şeffaflık Toplumu adlı eserinde Byung-Chul Han, şeffaflığı sağlamak için bilinmeyen hiçbir şeyin kalmaması gerekir der. Bu felsefeyi belge yönetiminde de kullanırız. Bir belgenin geçirdiği tüm safhaları kayıt altına alır, belgenin hangi faaliyet ve fonksiyon kapsamında oluştuğunu, ilişkili olduğu diğer belgeleri tanımlayarak şeffaflığı sağlarız. Buradaki amacımız belge yönetimi ve arşivciliğin iki hayati kavramı olan provenans ve konteksti koruma altına almaktır. Bu iki kavram temelinde arşivcilik ve belge yönetimi bakış açısının yapay zekâ incelemelerinde de kullanılabileceği kanaatindeyiz. Provenans ve konteksti açığa çıkarma yöntemlerinin yapay zekânın geçirdiği tüm sürecin kayıt altına alınmasında kullanılmasını öneriyoruz. Böylelikle, yapay zekânın amacına uygun ve şeffaf bir şekilde işlediğini tespit edebiliriz.

Geçmişi şekillendiremedik fakat gelecek biz arşivci ve belge yöneticilerinin elinde.

Daha iyi belge yönetimi daha şeffaf yapay zekâ.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir